Hoeveel is de leefomgeving van uw gemeente waard?

Door: Erland Dohmen, jurist

Publicatiedatum: 1 oktober 2020 10:31
Het zal u niet zijn ontgaan… de Omgevingswet komt er aan! In eerste instantie per januari 2021. Inmiddels is de wet uitgesteld tot januari 2022. Maar de impact is er niet minder om. Het is daarom belangrijk om goed voorbereid te zijn op deze wet. In deze blog behandel ik dan ook twee centrale begrippen uit de Omgevingswet. De ‘’omgevingswaarde’’ en het ‘’programma’’. Wat betekenen deze begrippen en hoe zet u ze als gemeente in zodat er sprake is van een aanvaardbare fysieke leefomgeving?

De omgevingswaarde

De Omgevingswet is gericht op het realiseren van een aanvaardbare fysieke leefomgeving. Daarom moeten deze doelen zo concreet mogelijk omschreven zijn. Hiervoor is de “omgevingswaarde” in het leven geroepen. De Omgevingswet omschrijft een omgevingswaarde als “een maatstaf voor de staat of kwaliteit van de leefomgeving of een onderdeel daarvan, of de toelaatbare belasting door activiteiten of toelaatbare concentratie of depositie van stoffen in de fysieke leefomgeving of een onderdeel daarvan.” Het komt erop neer dat een omgevingswaarde een gewenste kwaliteit van de leefomgeving of maximaal toegestane hoeveelheid vervuiling van de leefomgeving beschrijft. Bijvoorbeeld de maximaal toegestane hoeveelheid fijnstof in de lucht. 

Een omgevingswaarde kan daarbij drie vormen aannemen:

  • een resultaatverplichting
  • een inspanningsverplichting
  • een ander soort, nader te omschrijven, verplichting

Resultaatverplichting
In dit geval moeten de in de omgevingswaarde vastgelegde kwaliteitseisen worden gehaald of mag de maximaal toegestane vervuiling niet overschreden worden. Als de kwaliteitseisen niet worden gehaald of de maximaal toegestane vervuiling toch wordt overschreden, volgen er maatregelen. 

Inspanningsverplichting
De omgevingswaarde dient hier als een doel waar een overheidsorgaan naar streeft. Maar dat niet per se gehaald hoeft te worden. De omgevingswaarde geldt dan meer als richtlijn.

Een ander soort verplichting
De gemeente kan hierbij zelf bedenken of er sprake is van een verplichting en wat deze inhoudt. Ook kan de gemeente zelf bedenken of en welke maatregelen er genomen worden als de doelen niet behaald worden. De maatregelen die volgen wanneer de omgevingswaarden niet gehaald worden, moeten vooral bij deze laatste categorie zeer precies omschreven worden. 

Omgevingswaarden opstellen

Omgevingswaarden stelt u op door ze op te nemen in het omgevingsplan van uw gemeente. Een omgevingsplan vervangt de huidige bestemmingsplannen en bestrijkt het gehele grondgebied van de gemeente. Een omgevingsvisie is een strategische visie van de gemeente voor de lange termijn. Een omgevingsvisie geldt voor de gehele fysieke leefomgeving en gaat in op alle terreinen van de leefomgeving.

Het programma 

 Omgevingsvoorwaarden moeten ook kunnen worden afgedwongen. Hiervoor is het instrument “programma” ontwikkeld. Programma’s bevatten de maatregelen die ervoor zorgen dat omgevingswaarden geen dode letter zijn. Het begrip “programma” is net als het begrip “omgevingswaarde” nieuw in het omgevingsrecht. 

Het programma is een instrument dat de maatregelen omschrijft die ervoor moeten zorgen dat omgevingswaarden, zoals bijvoorbeeld de klimaatdoelen, gehaald worden. Ook omschrijft een programma wat de maatregelen zijn die genomen worden als de doelen niet gehaald (dreigen) te worden. Het college van burgemeesters en wethouders, het algemeen bestuur van het waterschap en de betreffende minister kunnen programma’s opstellen. In het laatste geval is het afhankelijk voor welk terrein van de leefomgeving de omgevingswaarde moet worden opgesteld, om te bepalen welke minister bevoegd is.

Met de drie soorten omgevingswaarden zijn er ook verschillende soorten programma’s mogelijk:

  • programma’s kunnen een verplicht karakter hebben
  • maar ook een meer vrijblijvend karakter, zoals een inspanningsverplichting of een stimuleringsprogramma of een mengvorm met verplichte en vrijblijvende omgevingswaarden. Dit is onder meer afhankelijk van het terrein van de leefomgeving waarvoor het programma geldt

Verplicht
Vanuit Europees of landelijk verband kan bijvoorbeeld een (verplicht) programma worden opgesteld over een bepaald onderwerp binnen de leefomgeving. Als deze programma’s daartoe ruimte bieden kan een gemeente in aanvulling op deze programma’s strengere eisen stellen. Door het nauwkeuriger afstellen van het programma kan u als gemeente laten zien waar u voor staat. En wat u belangrijk vindt aan de leefomgeving. Ook is het verplicht een programma op te stellen wanneer er een dreigende overschrijding van een omgevingswaarde is. 

Vrijblijvend
Uw gemeente kan zelf programma’s vaststellen op het gebied van de leefomgeving. Zo biedt u maatwerk voor uitdagingen binnen uw gemeente en vervult u een voorbeeldfunctie voor burgers. Inspiratie helpt om het doel van de omgevingswet te behalen: een aanvaardbare fysieke leefomgeving. Uiteindelijk is het behalen van een aanvaardbare fysieke leefomgeving namelijk mensenwerk, dat maatschappelijk draagvlak nodig heeft. U zorgt zelf voor dit draagvlak. 

Programma’s opstellen 

Op grond van artikel 3.15 van de Omgevingswet kunnen alleen programma’s met een programmatische aanpak worden opgenomen in het omgevingsplan van de gemeente. De programmatische aanpak houdt in dat er wordt aangegeven welke ruimte er, gelet op de omgevingswaarde of de andere doelstelling, in een daarbij aangegeven gebied en periode beschikbaar is voor activiteiten. De programmatische aanpak geldt voor een bepaald gebied en meestal ook slechts voor een bepaalde periode. 

Op grond van de Omgevingswet kan alleen het college van burgemeester en wethouders hierboven beschreven verplichte en onverplichte programma’s opstellen. Zij zijn daarom geen onderdeel van het omgevingsplan. Alleen de gemeenteraad kan het omgevingsplan opstellen. Met uitzondering van deelplannen.

Tot slot

Omgevingswaarden en programma’s zijn twee instrumenten die samen zorgen voor een aanvaardbare fysieke leefomgeving. En deze twee gaan tot het vaste instrumentarium van de overheid horen…

 

 

 

Erland Dohmen

 

 

Contact

Telefoon: 088-8883000

E-mail: info@thorbecke.nl

 

 

Volg ons via

 

 

 

Terug naar

Missie van Thorbecke

Door daadkracht én in samenwerking

publieke organisaties verder brengen

 

 

Thorbecke Nieuwsbrief

 

Contact

088-8883000
info@thorbecke.nl